Niezwykły tolos i największy na świecie zbiór koralików
10 lutego 2025, 10:48Znalezione na stanowiskach archeologicznych koraliki są dobrymi wyznacznikami poziomu rozwoju technologicznego, organizacji społecznej, szlaków wymiany, a czasem nawet wierzeń. Nic dziwnego, że często są przedmiotem osobnych badań. Takich, jakim poddano największe w historii znalezisko składające się koralików. W latach 2010–2011 archeolodzy prowadzili wykopaliska w tolosie Montelirio w południowo-zachodniej Hiszpanii. Trafili w nim na liczne pochówki – głównie kobiet – oraz olbrzymią liczbę koralików. Zakończone właśnie 5-letnie badania nad koralikami ujawniły, że to największy ich zbiór na świecie.
Szkodzi im lateralizacja
1 października 2009, 12:34Wydawać by się mogło, że podzielony mózg z wyspecjalizowanymi płatami i lateralizacją funkcji, czyli prawą i lewą półkulą, które "realizują się" w różnych zadaniach, to czysty ideał. Okazuje się jednak, że jak wszystko, także i to musi mieć jakieś minusy. U ryb skutkuje np. podejmowaniem złych decyzji (Proceedings of the Royal Society B).
Wielkie badania DNA pokazują historię ludzkich chorób z ostatnich 37 000 lat
15 lipca 2025, 06:10W wyniku sekwencjonowania DNA pobranego ze szczątków 1313 osób, które żyły w Eurazji w ciągu ostatnich 37 000 lat, znaleziono materiał genetyczny 5486 bakterii, wirusów i pasożytów, należących do 492 gatunków ze 136 rodzajów. Było wśród nich 3384 patogenów ludzkich należących do 124 gatunków, w tym i takie, na które dotychczas nie natrafiono w starych ludzkich szczątkach. Zespół naukowy, w skład którego wchodzili m.in. Eske Willerslev, Astrid K. N. Iversen i Martin Sikora, stwierdził, że najstarsze ze znalezionych dowodów na zoonozy – choroby, którymi ludzie zarażają się od zwierząt – pochodzą sprzed 6500 lat. Choroby te zaczęły się szerzej rozprzestrzeniać około 5000 lat temu.
Nauka w liczbach
13 listopada 2009, 18:02Na świecie tworzonych jest kilka różnych rankingów uczelni wyższych. Używają one różnych metodologii i żadna z nich nie jest doskonała. Wszystkie one jednak wśród czołowych ośrodków akademickich wymieniają te same uczelnie.
Jogurt na mrówkach. Naukowcy zbadali biologiczne podstawy działania tradycyjnego przepisu
23 października 2025, 11:25Weź cztery żywe mrówki i włóż je do słoja z ciepłym mlekiem. Przykryj słój kawałkiem płótna i zostaw go na noc w mrowisku, tak mniej więcej brzmiał przepis na jogurt, który przez wiele pokoleń był wykorzystywany na Bałkanach i w części Turcji. Obecnie ta metoda produkcji jogurtu niemal wymarła i nikt nigdy nie opisał procesów biologicznych, dzięki którym mrówki zamieniają mleko w jogurt. Zadania tego podjęli się obecnie naukowcy z Danii, Niemiec, Hiszpanii i USA.
Co mogą słodzik z cukrem
22 grudnia 2009, 09:31Połączenie słodzików z cukrem wzmaga wydzielanie hormonu sygnalizującego sytość oraz pomaga kontrolować poziom cukru we krwi (Diabetes Care).
Antybiotyki mogą na lata zmieniać mikrobiom jelit. To zwiększa ryzyko chorób
12 marca 2026, 11:53Leczenie antybiotykami może mieć długoterminowy wpływ na mikrobiom jelit. Naukowcy zauważyli, że skutki zażywania niektórych antybiotyków widać w mikrobiomie nawet 4 do 8 lat po zakończeniu terapii. Szwedzi postanowili przyjrzeć się tej kwestii, gdyż od dłuższego czasu badania epidemiologiczne wskazywały na istnienie związku pomiędzy wysokim użyciem antybiotyków, a zwiększonym ryzykiem takich chorób jak cukrzyca typu 2 czy infekcje układu pokarmowego. Pojawiła się zatem hipoteza, że jakąś rolę może odgrywać mikrobiom, a wraz z nią pytanie o rolę antybiotyków.
Gen determinuje reakcję na leczenie infekcji HCV
23 lutego 2010, 05:54Niedobór enzymów przeważnie jest dla organizmu człowieka zjawiskiem niekorzystnym, powodującym upośledzenie zdolności do rozkładu toksyn czy przetwarzania pobieranych substancji do użytecznych form. Okazuje się jednak, że w czasie leczenia infekcji wirusem zapalenia wątroby typu C (HCV) defekt taki jest zbawienny, chroni bowiem pacjenta przed niekontrolowanym obumieraniem znacznej liczby czerwonych krwinek.
Bulla papieska z Tallina. Pierwsze takie odkrycie w Estonii
17 lipca 2026, 09:59Archeolodzy pracujący w centrum Tallinna natrafili na wyjątkowo rzadkie znalezisko – ołowianą bullę papieża Klemensa V, który zasiadał na Tronie Piotrowym w latach 1305–1314. To pierwszy tego rodzaju przedmiot odkryty w Estonii w trakcie prac wykopaliskowych. Dotąd w Estonii znane były jedynie trzy inne bulle papieskie, ale wszystkie zachowały się przy oryginalnych dokumentach przechowywanych w archiwum miejskim Tallinna.
Szybkie szyfrowanie kwantami
20 kwietnia 2010, 11:37Dzięki pracom japońskich naukowców kryptografia kwantowa pokonała jedną z ostatnich przeszkód na drodze do upowszechnienia się. Stworzyli oni system, dzięki któremu możliwe jest wykorzystanie kryptografii kwantowej do szyfrowania transmisji wideo.
